Jahon banki iqtisodiyot sohasida bir qator jiddiy islohotlarni amalga oshirish sharti bilan Tojikistonga 1,8 milliard dollargacha mablag‘ ajratishga tayyor ekanini ma’lum qildi. Bu haqda «Aziya-plyus» kredit muassasasining matbuot reliziga tayanib xabar berdi.
Gap Jahon bankining 2026–2032 moliyaviy yillarga mo‘ljallangan yangi mamlakatlar bo‘yicha hamkorlik doirasi dasturi doirasida imtiyozli va xususiy moliyalashtirish haqida bormoqda. Mamlakat 1,8 milliard dollarlik potensial mablag‘ni faqat ulkan va keng qamrovli islohotlarni amalga oshirgan taqdirdagina olishi mumkin.
Moliyalashtirish Jahon bankining yagona yondashuvi doirasida taqdim etiladi. Ushbu yondashuv Taraqqiyot xalqaro assotsiatsiyasi (IDA), Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) va Investitsiyalarni kafolatlash bo‘yicha ko‘p tomonlama agentlikni (MIGA) birlashtiradi.
Umumiy summaning 1 milliard dollardan 1,2 milliard dollargacha bo‘lgan qismi Taraqqiyot xalqaro assotsiatsiyasi (IDA) tomonidan moliyalashtirishga to‘g‘ri keladi. Ushbu mablag‘lar yetti yilga mo‘ljallangan bo‘lib, IDA resurslarini to‘ldirishning keyingi davrlari doirasida Tojikiston uchun bazaviy moliyalashtirish hajmini saqlab qolishni nazarda tutadi. Yakuniy mablag‘ hajmi assotsiatsiya resurslarining mavjudligi, global sharoitlar hamda muayyan loyihalarning belgilangan mezonlarga muvofiqligiga bog‘liq bo‘ladi. Hujjatning o‘zida ham ushbu raqamlar taxminiy ekani va ularni aniq summa emas, balki miqdor ko‘lami sifatida qabul qilish lozimligi qayd etilgan.
Potensial moliyalashtirishning qolgan qismi — 600 million dollargacha — xususiy kapitalni jalb qilish bilan bog‘liq. Ushbu summaning 500 million dollarigacha bo‘lgan qismi Xalqaro moliya korporatsiyasining (IFC) potensial investitsiyalariga to‘g‘ri kelishi mumkin. Investitsiyalarni kafolatlash bo‘yicha ko‘p tomonlama agentlikning (MIGA) potensial ishtiroki 100 million dollarga baholanmoqda, bunda davlat-xususiy sheriklik (DXSH) loyihalarini amalga oshirish sharti qo‘yilgan.
Jahon banki islohotlar o‘tkazilishi, investitsiyaviy xatarlarni kamaytirish va Tojikistonning xususiy investorlar uchun jozibadorligini oshirishni kutmoqda.
Hujjatda ta’kidlanishicha, jalb qilinishi rejalashtirilayotgan xususiy kapitalning salmoqli qismi infratuzilma sohasidagi DXSH loyihalariga investitsiyalar natijasida shakllanishi kerak. Birinchi navbatda, gap aeroportlar, suv ta’minoti va irrigatsiya haqida bormoqda. Shuningdek, energetika, moliya, soliq sohasi, raqamlashtirish, ijtimoiy himoya, ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligiga oid loyihalar ham ro‘yxatga kiritilgan.
Dasturning eng muhim jihatlaridan biri — Tojikistonni moliyalashtirish xususiyatining o‘zgarishidir. Jahon banki ma’lum qilishicha, 2027 moliyaviy yildan boshlab mamlakat IDA grantlaridan kreditlarga o‘tishi kerak. Buning sababi aholi jon boshiga daromadning o‘sib, Tojikiston avvalgi grant asosida moliyalashtirish rejimiga mos kelmaydigan darajaga yetgani bilan izohlanmoqda.
Jahon banki mablag‘larini makroiqtisodiy va qarz barqarorligini mustahkamlash, davlat boshqaruvining shaffofligi va sifatini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar bilan bog‘lash rejalashtirilmoqda. Hujjatda davlat xaridlari tizimini takomillashtirish va davlat organlarining institutsional salohiyatini kuchaytirish zarurligi ham qayd etilgan.
Dastur doirasida jami 25 ta loyiha mavjud. Ular orasida soliq tizimi va moliya sektorini isloh qilish, raqamli infratuzilmani rivojlantirish, milliy statistika tizimini modernizatsiya qilish loyihalari bor. Shuningdek, Rog‘un va Nurek GESlarini qo‘llab-quvvatlash, qishloq hududlarini elektr energiyasi bilan ta’minlash, mintaqaviy elektr energiyasi savdosini rivojlantirish, suv ta’minoti va irrigatsiya loyihalari alohida tilga olingan. Ro‘yxatdan qishloq xo‘jaligining tabiiy ofatlarga chidamliligini oshirishga qaratilgan loyihalar ham o‘rin olgan.
Jahon banki hujjatda yangi dasturni amalga oshirish bilan bog‘liq umumiy xatarni yuqori deb baholagan. Jahon bankining xatarlarni baholash tizimidagi to‘qqiz toifadan beshtasi yuqori, bittasi sezilarli va uchtasi o‘rtacha darajada baholangan. Yuqori xatarlar qatoriga siyosiy va boshqaruv xatarlari, makroiqtisodiy xatarlar, dasturni amalga oshirish uchun institutsional salohiyat, mablag‘lardan maqsadsiz foydalanish va mojarolar bilan bog‘liq xatarlar kiritilgan.
Shuningdek, davlat korxonalarining shartli majburiyatlari va iqtisodiyotning mehnat migrantlari pul o‘tkazmalariga yuqori darajada bog‘liqligi alohida qayd etilgan. Hujjatda biznes muhitining zaifligi va boshqaruv sifati pastligi mamlakatni to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar, xususiy investitsiyalar, innovatsiyalar va yangi ish o‘rinlari yaratish uchun jozibador bo‘lmagan davlatga aylantirayotgani ta’kidlangan. Makroiqtisodiy xatarlar qatorida qarz inqirozi xavfining yuqoriligi hamda Rog‘un GESi bo‘yicha majburiyatlar bilan bog‘liq fiskal xatarlar qayd etilgan.
Jahon banki dasturning biznes-rejasini har yili qayta ko‘rib chiqadi. Bu Tojikiston ustuvor yo‘nalishlarining o‘zgarishi va amalga oshirilayotgan islohotlar natijalaridan kelib chiqib, ko‘rsatilayotgan ko‘makni tuzatib borish uchun zarur. Jarayon Jahon bankining yagona mamlakat jamoasi doirasida hamkorlik qilish va investitsiyaviy qarorlarda «agar — unda» yondashuvini qo‘llashni nazarda tutadi.
2024 yilda Jahon banki Tojikistonga ko‘rsatilgan xalqaro donorlik moliyalashtirishining 38 foizini ta’minlagan. Bank ushbu mamlakatning eng yirik donori bo‘lib qolmoqda.
