Qozog‘istonda neft mahsulotlari ustidan nazoratni kuchaytirish va sifatsiz yoqilg‘i sabab zarar ko‘rgan fuqarolarning ta’mirlash xarajatlarini qoplash mexanizmini yaratish taklif qilindi. Bunday tashabbus bilan Qurultoy deputati Asxat Rahimjonov chiqdi, deb xabar beradi Tengri Auto.
Rahimjonov Bosh vazir Oljas Bektenov nomiga yo‘llagan deputatlik so‘rovida so‘nggi vaqtlarda axborot makonida avtomobil benzini sifati keskin yomonlashgani haqidagi shikoyatlar ko‘payganini ta’kidlaydi.
Deputatning so‘zlariga ko‘ra, yoqilg‘i quyilgandan so‘ng avtomobillar beqaror ishlay boshlaydi, forsunkalar, o‘t oldirish shamlari, katalizatorlar va boshqa qimmatbaho uzellar ishdan chiqadi. Ayrim holatlarda ta’mirlash xarajatlari 600 ming tengega ($1,3 ming) yetadi.
Rahimjonov muammo iste’molchilarning shikoyatlari bilangina cheklanib qolmayotganini ta’kidlaydi. Texnik tartibga solish va metrologiya qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilda nazorat xaridlari davomida yoqilg‘ining ko‘rsatilgan markaga va sifat talablariga mos kelmagan holda sotilgan holatlari aniqlangan.
Jumladan, Olmaotada AI-100 benzini niqobi ostida tarkibidagi oltingugurt miqdori ruxsat etilgan ko‘rsatkichdan uch baravardan ortiq bo‘lgan mahsulot sotilgan. Qizilo‘rda viloyatida esa AI-95 markasi ostida AI-92 benzini realizatsiya qilingan.
«Bu yagona misollar emas — tekshiruvlar natijasiga ko‘ra, sifatsiz yoqilg‘i-moylash materiallari namunalarining ulushi hanuz yuqori», — deyiladi deputatlik so‘rovida.
Shu bilan birga, deputat modernizatsiya qilingan neftni qayta ishlash zavodlarida ishlab chiqarilgan sifatli yoqilg‘i ham iste’molchiga yetib borgunga qadar o‘z xususiyatlarini yo‘qotishi mumkinligiga e’tibor qaratadi. Bu transportirovka, saqlash, qayta yuklash yoki sotish jarayonida yuz berishi mumkin.
Rahimjonovning fikricha, amaldagi javobgarlik choralari muammoni samarali hal qilish uchun yetarli emas. Ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi kodeksning 281-moddasi 5-qismi konditsiyaga javob bermaydigan neft mahsulotlarini muomalaga kiritganlik uchun javobgarlikni nazarda tutadi. Biroq, amaliyotda yoqilg‘i sifati aynan qaysi bosqichda — ishlab chiqaruvchida, neft bazasida, tashish vaqtida yoki AZSda — yomonlashganini aniqlash qiyin.
Natijada yoqilg‘i quyilgandan so‘ng avtomobili ishdan chiqqan avtovoz sohibi yoqilg‘i sifati bilan yuzaga kelgan zarar o‘rtasidagi sabab-oqibat bog‘liqligini mustaqil ravishda isbotlash zaruratiga duch kelishi mumkin.
Rahimjonov neft mahsulotlari sifatini davlat tomonidan nazorat qilishni kuchaytirish zarur, deb hisoblaydi. Xususan, AZS va neft bazalarida oldindan ogohlantirmasdan, kutilmagan tarzda namunalar olish, shuningdek, majburiy laboratoriya ekspertizasi bilan muntazam nazorat xaridlarini o‘tkazishni taklif qildi.
Bundan tashqari, deputat yoqilg‘ining har bir partiyasini ishlab chiqaruvchi yoki import qiluvchidan tortib, aniq bir AZSgacha bo‘lgan jarayonni raqamli kuzatib borish tizimini joriy etishni taklif qildi. Uning fikricha, AZSlarda QR-kodlarni joylashtirish mumkin. Ular orqali iste’molchilar xariddan oldin yoqilg‘ining kelib chiqishi va laboratoriya nazorati natijalari bilan tanishish imkoniga ega bo‘ladi.
Rahimjonov, shuningdek, yoqilg‘i yetkazib berish zanjirining qaysi ishtirokchisi aybi bilan sifat yomonlashgan bo‘lsa, o‘sha shaxsning shaxsiy javobgarligini belgilashni taklif qiladi. Hozir, uning so‘zlariga ko‘ra, javobgarlik amalda zanjirning oxirgi bo‘g‘ini — AZSdagi sotuvchi zimmasiga tushishi mumkin, garchi muammo boshqa bosqichda yuzaga kelgan bo‘lsa ham.
Yana bir taklif — yoqilg‘i sifati bo‘yicha tekshiruvlar natijalarining ochiq davlat reyestrini yaratish. Rahimjonovning fikricha, unda hudud, aniq AZS, aniqlangan qoidabuzarlik va tekshiruv natijasida ko‘rilgan choralar ko‘rsatilishi kerak.
Deputat alohida ravishda sifatsiz yoqilg‘i sabab zarar ko‘rgan avtovoz egalarini himoya qilish mexanizmini yaratishni ham taklif qildi. U fuqarolar uchun yoqilg‘i quyish va avtomobil buzilishi o‘rtasidagi sabab-oqibat bog‘liqligini isbotlashni soddalashtirish, shuningdek, diagnostika va ta’mirlash xarajatlarini qoplashni, keyinchalik ushbu mablag‘larni ta’minot zanjirida aybdor bo‘lgan ishtirokchidan undirishni nazarda tutish zarur, deb hisoblaydi.
«Mahalliy neftni qayta ishlash zavodlarini modernizatsiya qilish va sifatli yoqilg‘i ishlab chiqarish hajmini oshirishdan ko‘zlangan samaraning katta qismi, agar bu sifat iste’molchiga yetib borish jarayonida yo‘qolsa, ahamiyatini yo‘qotadi. Davlat benzin sifatini nafaqat zavoddan chiqish paytida, balki har bir avtovozning bakiga quyilgunga qadar kafolatlashi shart», — deya xulosa qildi Rahimjonov.
Avvalroq ijtimoiy tarmoqlarda Qozog‘iston fuqarolarining AI-92 va AI-95 benzini sifati bo‘yicha shikoyatlari aks etgan ko‘plab xabarlar paydo bo‘lgan edi. Ayrim foydalanuvchilar, shuningdek, avtomobillarda yuzaga kelgan nosozliklar sifatsiz yoqilg‘i bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi haqida ma’lum qilgan.
