Rossiya Iqtisodiy taraqqiyot vazirligi Qirg‘izistonning Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YEOII)ga a’zo davlatlaridan hamda uchinchi mamlakatlardan oq shakar importini olti oyga taqiqlash rejalari yuzasidan Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasiga (YEIK) shikoyat bilan murojaat qildi. Bu haqda Rossiya Shakar ishlab chiqaruvchilar ittifoqi xabar berdi.
Avvalroq, 8 oktyabr kuni Qirg‘iziston hukumati oq shakar olib kirishni olti oy muddatga taqiqlash to‘g‘risidagi qaror loyihasini jamoatchilik muhokamasiga qo‘ygan edi. Taqiq tranzit yuklari, qayta eksport, sanoatda qayta ishlash uchun mo‘ljallangan «ekstra» navli shakar hamda taqiq kuchga kirishidan oldin jo‘natilgan mahsulot partiyalariga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Hukumat ushbu taqiqni mahalliy qand lavlagi yetishtiruvchilari va uni qayta ishlovchi korxonalarni xorijiy yetkazib beruvchilarning narxlar borasidagi bosimidan himoya qilish istagi bilan izohlaydi.
Rossiya tomoni YEOIIga a’zo davlatlardan shakar importini taqiqlash ittifoqning ichki bozor qoidalarini buzishi va shakllangan savdo aloqalarining uzilishiga olib kelishi mumkinligini ta’kidladi. Rossiya Iqtisodiy taraqqiyot vazirligining murojaatida taklif etilayotgan chora «asossiz kamsitish» deb baholangan. Rossiya tomonining fikricha, bu chora o‘zaro savdo orqali oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning asosiy tamoyillariga zid, deb yozadi nashr.
Ayni paytda Qirg‘iziston Qishloq xo‘jaligi vazirligida mamlakatda shakar zaxiralari allaqachon to‘plangani va mahalliy zavodlar mahsuloti yaqin orada bozorga chiqarilishini hisobga olganda, shakarning katta partiyalarini import qilish taklifning ortiqcha ko‘payishiga olib kelishi mumkin, deb hisoblashmoqda.
Vazirlik bahosiga ko‘ra, arzon import qand lavlagi yetishtirishni iqtisodiy jihatdan samarasiz qilib qo‘yadi. Bu esa qirg‘izistonlik fermerlarni ekin maydonlarini qisqartirishga yoki boshqa ekinlarga o‘tishga majbur qilishi mumkin. Asosiy xavf yangi hosildan yetishtirilgan qand lavlagini qayta ishlash davrida narxlarga bosim kuchayishi bilan bog‘liq, deb yozadi Economist.kg.
2026 yil yanvar–avgust oylarida Qirg‘iziston 37,1 million dollarlik 68,6 ming tonna shakar import qilgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 3,7 baravar ko‘p. Eng yirik yetkazib beruvchi Braziliya bo‘lib, undan 30 ming tonna shakar olib kelingan. Ikkinchi o‘rinda Rossiya — 22,7 ming tonna. Keyingi o‘rinlarda Ozarbayjon, Qozog‘iston va Belarus turadi.
Shu bilan birga, Qirg‘izistonda 2026–2027 yilgi mavsumda 84 ming tonna shakar ishlab chiqarish rejalashtirilgan. Mamlakatning yillik ehtiyoji esa taxminan 120 ming tonnani tashkil etadi. Taqiq amal qiladigan davrda mamlakatga qariyb 60 ming tonna shakar kerak bo‘ladi. Demak, kutilayotgan hosil ichki ehtiyojni qoplash uchun yetarli bo‘lishi kutilmoqda.
Rossiyaning shikoyatidan so‘ng YEIK Qirg‘iziston taklif etayotgan chora YEOII ichki bozori faoliyatiga to‘sqinlik qiladimi-yo‘qmi, shuni tahlil qiladi. Agar komissiya shunday xulosaga kelsa, Qirg‘iziston hukumatiga taqiqni joriy etishdan voz kechish talabini yuborishi mumkin.
▪️ Yevroosiyo shakar assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, YEOIIda qand lavlagidan shakar ishlab chiqarish hajmi ittifoqning ichki ehtiyojini to‘liq qoplaydi. 2026/2027 yilgi mavsumda esa 1 million tonna miqdorida ortiqcha mahsulot hosil bo‘lishi kutilmoqda.
