Koreyaning Green Hammer Co., Ltd kompaniyasi Xorazm viloyatida 100 million dollarlik chiqindilardan elektr energiyasi ishlab chiqarish zavodini quradi. Bu O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 14 sentyabrdagi qarorida ko‘zda tutilgan.
Zavod kuniga 800 tonna chiqindini qayta ishlash va yiliga 71 million kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvatiga ega bo‘ladi.
Loyihani 2026–2028 yillarda amalga oshirish rejalashtirilgan. Buning uchun koreyalik investor O‘zbekistonda xorijiy korxona — loyiha kompaniyasini tashkil etadi. Barcha soliq va yig‘imlar to‘langanidan so‘ng, loyiha kompaniyasi loyihani moliyalashtirish doirasida xorijiy banklarda hisob raqamlarini ochishi, kreditlar va valyuta mablag‘larini olishi hamda ulardan foydalanishi mumkin bo‘ladi. Shuningdek, unga xorijiy pudratchilar, yetkazib beruvchilar va kreditorlar xizmatlariga haq to‘lashni O‘zbekistondagi bank hisob raqamlari orqali amalga oshirmasdan, to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘lashga ruxsat etiladi.
Korxona Urganch tumanidagi 15 gektar maydonda joylashtiriladi. Bu yerda chiqindilarni utilizatsiya qilish va qayta ishlashga ixtisoslashgan ekosanoat zonasi tashkil etiladi.
Green Hammer kompaniyasi va O‘zbekiston hukumati nomidan Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi o‘rtasidagi investitsiya shartnomasi 2026 yil 14 sentyabrda imzolandi. Bundan avval, 11 sentyabr kuni investor «O‘zenergosotish» AJ bilan ishlab chiqarilgan elektr energiyasini xarid qilish, Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi bilan esa qattiq maishiy chiqindilarni yetkazib berish bo‘yicha kelishuvlar tuzgan. Har ikki kelishuv 30 yil muddatga tuzilgan.
Xorazmdagi loyiha O‘zbekistonda chiqindilarni qayta ishlash sohasiga koreyalik investorlarni jalb etish bo‘yicha birinchi tajriba emas. 2018 yilda O‘zbekiston hukumati Janubiy Koreyaning yana bir kompaniyasi — Sejin G&E Co., Ltd ishtirokidagi loyihani ma’qullagan. Kompaniya Toshkent viloyatida xorijiy korxona tashkil etishi va 2018–2020 yillarda 55 million dollar miqdorida to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiya jalb etishi kerak edi.
Loyiha Toshkent viloyatidagi «Ohangaron» va «Maydontog‘» maishiy chiqindilar poligonlarida hosil bo‘ladigan poligon gazi — metandan elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun 12 ta generator va yordamchi uskunalar o‘rnatilishini nazarda tutgan. Umumiy ishlab chiqarish quvvati kamida 16 megavatt bo‘lishi kerak edi. 2023 yil yanvar oyida majmua poydevoriga tamal toshi qo‘yish marosimi bo‘lib o‘tdi. Unda Janubiy Koreya delegatsiyasiga atrof-muhit vaziri o‘rinbosari Yu Chechul boshchilik qildi.
Biroq Kun.uz ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu loyiha bo‘yicha ishlar to‘rt yildan ortiq vaqt davomida amalga oshirilmagan. Loyiha yuzasidan muzokaralar 2020, 2021 va 2022 yillarda davom etgan. Sejin kompaniyasi 55 million dollar jalb etish rejasi haqida 2024 yilda ham xabar berilgan. Kechikish sabablari ochiq manbalarda keltirilmagan.
Umuman, O‘zbekistonda chiqindilarni elektr energiyasiga aylantirish bo‘yicha 11 ta loyihani amalga oshirish rejalashtirilmoqda. Ularning umumiy qiymati 1,56 milliard dollarga baholanmoqda. Xitoy kompaniyalari bilan umumiy qiymati 933 million dollar bo‘lgan oltita loyiha Qashqadaryo, Samarqand, Toshkent, Andijon, Farg‘ona va Namangan viloyatlarini qamrab oladi. Yana umumiy qiymati 625 million dollar bo‘lgan beshta istiqbolli loyiha Singapur, Janubiy Koreya va Xitoy kompaniyalari ishtirokida Qoraqalpog‘iston, Jizzax, Surxondaryo, Buxoro va Xorazm viloyatlarida amalga oshiriladi.
Korxonalar to‘liq ishga tushirilganidan so‘ng, ular yiliga 5,5 million tonna qattiq maishiy chiqindini qayta ishlaydi, elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi esa 2,235 milliard kVt·soatni tashkil etadi. Birinchi zavodlarni 2026 yildayoq ishga tushirish rejalashtirilgan.
Eslatib o‘tamiz, 2025 yil sentyabr oyida Toshkentda O‘zbekistonda tibbiy chiqindilarni yoqish orqali issiqlik energiyasi ishlab chiqaradigan birinchi zavod ishga tushirilgan.
Avvalroq O‘zbekistonda har yili 14 million tonna chiqindi hosil bo‘lishi, biroq ularning atigi 4–5 foizi qayta ishlanishi qayd etilgandi. Shu bilan birga, chiqindi poligonlarida hosil bo‘ladigan 7 million tonnadan ortiq issiqxona gazlari atmosferaga chiqariladi, 43 ming tonna zaharli filtratlar esa tuproqqa singib ketadi.
