Jurnalist Ismail Ari. medyascope.tv sayti fotosurati
20 oktyabr kuni Turkiyada jurnalistlar va muxolifat vakillariga daxldor shaxslarni ushlab turish va qamoqqa olish holatlari yuz berdi. Yangi jinoiy ishlar figurantlari orasida muxolifatdagi BirGün gazetasi muxbiri Ismoil Ari, jurnalist Murat Agirael, Turkiyaning yopib qo‘yilgan bir nechta nashrlarining sobiq muharriri Mehmet Yilmaz hamda Xalq-respublika partiyasi (CHP) vakili bo‘lgan Milas shahri meri Fevzi Topuz bor. Shu voqealar fonida jurnalistlar tashkilotlari senzuraga qarshi aksiyalar o‘tkazishga tayyorgarlik ko‘rayotganini e’lon qildi.
BirGün gazetasi muxbiri Ismoil Ari ko‘rsatma berish uchun politsiyaga kelganidan so‘ng Anqarada ushlandi. Bunga Turkiya Radio va televideniye oliy kengashining (RTÜK) sobiq raisi Ebubekir Shahinning arizasi sabab bo‘lgan. Jurnalistga davlat xizmatchisini o‘z xizmat vazifalarini bajarishiga nisbatan haqorat va chalg‘ituvchi ma’lumotlarni tarqatish ayblovlari qo‘yilmoqda. Tergovga asos bo‘lgan maqola qanday holatlarda e’lon qilingani haqida xabarlar tarqalgan paytda batafsil ma’lumot berilmagan, deb yozadi Bianet va Medyascope.
Istanbulda sud jurnalist Murat Agirael va yana 14 kishini pul yuvish bo‘yicha tergov doirasida qamoqqa olish haqida qaror chiqardi. Ushbu ishda muxolifat deputati Mustafa Sarigyulning qarindoshlari ham tilga olingan. Turkish Minute ma’lumotlariga ko‘ra, Agirael avvalroq investitsiya fondlari haqidagi maqolalari bilan bog‘liq boshqa tergov doirasida uy qamog‘ida bo‘lgan. Yangi ishda u jinoiy tashkilotga ko‘maklashishda gumon qilinmoqda. Jurnalist hujjatlarni Sarigyul oilasiga berganini rad etadi. Uning ta’kidlashicha, olingan ma’lumotlarni tekshirgan, ammo dalillarni yetarli deb hisoblamagani uchun ayblovlarni e’lon qilmagan. Pul yuvish va jinoiy faoliyatga ehtimoliy aloqadorlik haqidagi ayblovlar tergov predmeti bo‘lib, ular sud tomonidan aybdorlik aniqlanganini anglatmaydi.
Yana bir ish Bugün va Zaman gazetalarida ishlagan, keyinchalik Özgür Düşünce nashriga rahbarlik qilgan jurnalist Mehmet Yilmazga taalluqli. Ushbu uchala nashr ham 2016 yil iyul oyidagi davlat to‘ntarishiga urinishdan keyin yopilgan. Turkish Minute xabar berishicha, Yilmaz Istanbulda politsiya reydlari chog‘ida ushlangan va keyin sud uni qamoqqa olish haqida qaror chiqargan. U bilan birga yana ikki kishi ham qo‘lga olingan. Gumonlarga asos sifatida Turkiya hukumati Fathulloh Gyulen harakati bilan bog‘laydigan ByLock ilovasidan foydalanish ham keltirilmoqda. Anqara ushbu harakatni terrorchilik tashkiloti deb hisoblaydi. Harakat esa davlat to‘ntarishiga urinish va terrorchilik faoliyatiga aloqadorligini rad etadi.
Shu bilan birga, huquqni muhofaza qiluvchi organlar Milas shahar munitsipalitetiga qarshi operatsiya o‘tkazgan. DW Türkçe ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatning 13 ta viloyatida 29 kishi, jumladan, muxolifatdagi CHP vakili bo‘lgan Milas meri Fevzi Topuz va uning o‘g‘li ushlangan. Prokuratura 35 kishini ushlash haqida order berilganini ma’lum qildi. Tergov davlat xaridlari jarayonida ehtimoliy qoidabuzarliklar, jumladan, tender hujjatlari va ishlarni bajarish tajribasi haqidagi ma’lumotlarni soxtalashtirish bilan bog‘liq. Tergovchilar korrupsiya, firibgarlik va hujjatlarni qalbakilashtirish gumonlarini tekshirmoqda. Bu ayblovlarning isbotlangan-isbotlanmagani sud jarayonida aniqlanishi kerak. Merning muxolifat partiyasiga a’zoligining o‘zi operatsiya siyosiy sabablarga ko‘ra o‘tkazilganini anglatmaydi.
Yangi ishlar fonida Turkiya jurnalistlar tashkilotlari 24 oktyabr kuni bir nechta shaharda «Yo‘qolsin senzuraga, jurnalistikaga erkinlik» shiori ostida aksiyalar o‘tkazilishini e’lon qildi. Medyascope ma’lumotlariga ko‘ra, ishtirokchilar jurnalistlarning ushlanishi, media-kompaniyalarga davlat tomonidan boshqaruvchilar tayinlanishi va yangiliklar saytlarining bloklanishiga qarshi chiqmoqchi. Namoyishlar boshlanishiga sabablardan biri hukumatning telekanallar faoliyatiga aralashuvidan norozilik bo‘lgan. Bu borada TELE1 telekanaliga boshqaruvchi tayinlangani bilan bog‘liq voqea ham alohida o‘rin tutadi.
Yangi ushlanishlar Turkiyada matbuot erkinligi va siyosiy muxolifatning ahvoli haqidagi bahslarni yanada keskinlashtirdi. Shu bilan birga, jurnalistlar va munitsipalitet mansabdorlariga nisbatan ochilgan ishlar turli huquqiy asoslarga ega. Ularning siyosiy sabablar bilan bog‘liqligini baholashda tergov materiallari, ayblanuvchilarning pozitsiyasi va keyingi sud qarorlarini hisobga olish zarur. 24 oktyabrga rejalashtirilgan aksiyalar jurnalistlar hamjamiyati senzura va media sohasi vakillarining jinoiy ta’qib qilinishiga qarshi qay darajada keng ko‘lamda chiqishga tayyor ekanini ko‘rsatuvchi yaqin oradagi muhim ko‘rsatkichlardan biri bo‘ladi.
