Daler Juma (chapda) va Muhsin Paknejod. shana.ir sayti fotosurati
Dushanbe va Tehron energetika sohasida uzoq muddatli hamkorlik bo‘yicha kelishuvga erishdi. Kelishuv Tojikistondagi neftni qayta ishlash zavodlariga (NQZ) Eron neft mahsulotlari va xom neftini yetkazib berishni nazarda tutadi. Bu haqda SHANA xabar berdi.
Muzokaralar 15 avgust kuni Tehronda Tojikiston Energetika va suv resurslari vaziri Daler Juma, Transport vaziri Azim Ibrohim va «Oriyonbank» rahbari Hasan Asadullozoda ishtirokida bo‘lib o‘tdi. Eron tomonidan uchrashuvda Neft vaziri Muhsin Paknejod qatnashdi.
Muzokaralardan so‘ng Paknejodning aytishicha, so‘nggi ikki yilda muhokamalarning asosiy qismi Tojikiston duch kelayotgan energetika sohasidagi muammolarni hal qilish maqsadida Erondagi ortiqcha neft mahsulotlarini Tojikistonga eksport qilish imkoniyatiga qaratilgan.
«Bizning maqsadimiz — Tojikiston bilan yoqilg‘i va uning NQZlariga zarur bo‘lgan xom neft yetkazib berish bo‘yicha uzoq muddatli shartnoma uchun asos yaratishdir», — deya Eron vazirining so‘zlarini keltiradi SHANA.
«Aziya-plyus» ta’kidlashicha, Tojikistonda umumiy loyihaviy quvvati yiliga qariyb 500 ming tonnani tashkil etuvchi ikkita neftni qayta ishlash korxonasi mavjud.
Erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish uchun tomonlar qo‘shma ekspertlar guruhini tuzadi. U hamkorlikning texnik va logistika jihatlarini o‘rganish, shuningdek, uzoq muddatli bitim loyihasini ishlab chiqish bilan shug‘ullanadi. Paknejodning ta’kidlashicha, ikki davlat o‘rtasida avval erishilgan kelishuvlarning aksariyati allaqachon amaliy bosqichga o‘tmoqda.
Tojikiston tomoni import hajmini oshirishdan manfaatdor ekanini tasdiqladi. Energetika vaziri Daler Juma Tojikiston, ayniqsa, mamlakatga ta’sir ko‘rsatayotgan global energetika inqirozi sharoitida Erondan neft mahsulotlari importini ko‘paytirishga intilayotganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, uchrashuvda mahsulot turlari va zarur hajmlar batafsil muhokama qilingan. Tomonlar Tojikiston bozori uchun imtiyozli narxlarni belgilash imkoniyatini ham muhokama qilgan.
Muzokaralarda transport infratuzilmasiga alohida e’tibor qaratildi. Tojikiston Transport vaziri, shuningdek, ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlik bo‘yicha qo‘shma komissiya raisi Azim Ibrohim logistika yo‘nalishlari energetika sohasidagi hamkorlikni kengaytirishning asosiy omili ekanini ta’kidladi.
«Tojikiston va Eron o‘rtasida yiliga qariyb 800 ming, ya’ni 1 million tonnaga yetmaydigan miqdorda yoqilg‘i tashiladi. Biroq, bugungi muzokaralar va ekspertlar guruhi ish boshlaganidan so‘ng ushbu hajm sezilarli darajada oshadi. Shuning uchun biz bu yoqilg‘ini tashish yo‘llarini izlayapmiz», — dedi Ibrohim.
Vazirning qo‘shimcha qilishicha, Dushanbe Erondan yetkazib berish hajmini oshirish uchun zarur infratuzilmani ta’minlash maqsadida qo‘shni davlatlar bilan maslahatlashuvlar o‘tkazishni rejalashtirmoqda.
Erishilgan kelishuv Tojikistonning energiya resurslari yetkazib beruvchilarini diversifikatsiya qilish strategiyasining bir qismi hisoblanadi. Ilgari respublika neft mahsulotlarining asosiy qismini Rossiyadan import qilar edi, ammo 2026 yil iyul oyida yetkazib berishda uzilishlar yuzaga keldi.
Tojikiston Monopoliyaga qarshi xizmat ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilning birinchi yarmida respublikaga import qilingan neft mahsulotlarining 91,1 foizi Rossiya hissasiga to‘g‘ri kelgan. Bu davrda import qilingan neft mahsulotlarining umumiy hajmi qariyb 600 ming tonnani tashkil etgan. Import qilingan mahsulotning o‘rtacha qiymati bir tonna uchun 825 dollarni tashkil qilgan.
Qolgan hajm Belarus (2,8%), Turkmaniston (1,9%), Qozog‘iston (1%), O‘zbekiston va Qirg‘iziston (har biri 0,9%) o‘rtasida taqsimlangan. 2025 yilda Rossiyaning neft mahsulotlari importidagi ulushi 80 foizdan ortiq bo‘lgan, umumiy yetkazib berish hajmi esa 1,21 mln tonnaga yetgan — bu 2024 yildagi ko‘rsatkichdan 15 foiz ko‘p.
2026 yil iyul oyida Rossiyadan yetkazib berish hajmining kamayishi tufayli Tojikistonda yoqilg‘i bozoridagi vaziyat murakkablashdi. Rossiya neftni qayta ishlash zavodlariga dronlar hujumlari fonida motor yoqilg‘isi tanqisligiga duch kelgan edi. Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, iyul oyida Rossiyadan Tojikistonga avtobenzin yetkazib berish iyun oyiga nisbatan ikki baravar kamayib, 14,1 ming tonnani tashkil qilgan. Aviatsiya kerosini yetkazib berish butunlay to‘xtagan, dizel yoqilg‘isi importi esa 2 foizga kamayib, 30 ming tonnaga tushgan.
Natijada Tojikiston iyul oyida Turkmaniston, O‘zbekiston va Qozog‘istondan yoqilg‘i xaridini uch baravar oshirib, 34 ming tonnaga yetkazgan. Qo‘shni davlatlardan benzin xaridi 13,8 ming tonnaga, dizel yoqilg‘isi xaridi esa 17,6 ming tonnaga yetgan.
Iyul oyida Tojikiston hukumati Qozog‘iston, Turkmaniston, Belarus, Iroq va Eron bilan neft mahsulotlarini qo‘shimcha yetkazib berish bo‘yicha muzokaralar olib borayotganini ma’lum qilgandi.
