Rossiyada xorijiy ishchilarni yollashning yangi tizimini joriy etish dastlab 2027 yil 1 yanvarga rejalashtirilgan edi, biroq bu muddat 1 martga ko‘chirilishi mumkin. Bunga qonun loyihasini tayyorlashdagi kechikishlar va zarur raqamli infratuzilmaning hali tayyor emasligi sabab bo‘lmoqda. Bu haqda «Kommersant’» federal idoralardan biridagi o‘z manbalariga tayanib xabar berdi. Manbalar ma’lumotlariga ko‘ra, tajribaning birinchi bosqichini 2027 yil 1 martdan, ikkinchi bosqichini esa 2029 yil 1 yanvardan keyin boshlash rejalashtirilmoqda.
Migrantlar uchun eng muhim jihat — hozircha gap loyiha haqida ketmoqda, amalda kuchga kirgan qoidalar haqida emas. Tizimni joriy etish muddati ko‘chirilishi mumkinligi haqidagi xabar mart oyidan boshlab barcha patentlar avtomatik ravishda bekor qilinadi yoki yangi reyestrdan o‘tmagan xorijliklar deportatsiya qilinadi, degani emas. Yakuniy muddatlar, tizim ishtirokchilari doirasi va yangi tartibga o‘tish qoidalari qabul qilinadigan qonunga bog‘liq bo‘ladi. Rossiya Ichki ishlar vazirligi gazetadagi xabarga izoh berishdan bosh tortgan.
Yangi mexanizm «tashkillashtirilgan yollash» deb ataladi. Uning qisqacha nomi — orgnabor. Bu tizimning mohiyati shundaki, xorijiy ishchi Rossiyaga shunchaki ish izlab emas, balki qancha ishchi kerakligi, ular qanday ishlarda va qaysi shartlar asosida ishlashi oldindan ma’lum bo‘lgan muayyan ish beruvchining taklifi bilan keladi. Hozirgi ruxsat beruvchi hujjatlar o‘rniga elektron reyestrlardagi yozuvlardan foydalanish rejalashtirilmoqda. Ish beruvchilar va ishchilar alohida reyestrlarda hisobga olinadi.
«Kommersant’» bayon qilgan loyiha variantiga ko‘ra, tajriba Moskva va Moskva viloyatidan tashqari butun Rossiya hududini qamrab olishi kerak. Belarus fuqarolari, yuqori malakali mutaxassislar va Vladivostok erkin porti kabi maxsus hududlarda ishlash uchun keladigan ayrim toifalar uchun istisnolar nazarda tutilgan. Shuning uchun yangi tartib Rossiyadagi barcha xorijliklarga istisnosiz tatbiq etiladi, deb aytish noto‘g‘ri.
Qirg‘iziston va Qozog‘iston fuqarolarining maqomi ham alohida masala hisoblanadi. Hozir ular, Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqining boshqa davlatlari fuqarolari kabi, Rossiyada patent va ishlash ruxsatnomasisiz mehnat qilish huquqiga ega. Buni Yevroosiyo iqtisodiy komissiyasi ham tushuntirgan. Yangi loyiha haqidagi xabarning o‘zi bu huquqlarni bekor qilmaydi. Biroq, patent talab qilinmasligi yangi hisobga olish tizimidan ozod etilishni anglatadi, deb avtomatik xulosa chiqarib bo‘lmaydi. Orgnaborning YEOII qoidalari bilan qanday uyg‘unlashtirilishi qonunning yakuniy matni asosida baholanishi kerak.
Bahordagi qonunchilikka o‘zgartirishlar kiritish paketi loyihasida YEOII fuqarolarining yangi reyestr tizimida ishtirok etishi ham hisobga olingan: ularni ishchilar reyestriga kiritish uchun davlat bojidan ozod qilish taklif etilgan edi. Bu haqda «Garant» huquqiy axborot tizimi xabar bergan. Biroq bu avvalgi tahrirdagi taklif bo‘lib, uning barcha qoidalari saqlanib qolishiga kafolat yo‘q.
Orgnaborda ishtirok etish uchun ish beruvchi Rossiya Ichki ishlar vazirligi reyestriga kiritilishi va vazirlikka qarashli «Pasport-viza xizmati» orqali ariza topshirishi kerak bo‘ladi.
Arizada ishchilar soni, ish joyi va yollash shartlari ko‘rsatilishi lozim. «Kommersant’» ma’lumotlariga ko‘ra, xorijiy ishchi bilan bir yillik mehnat shartnomasi tuzish rejalashtirilmoqda. Shartnoma shartlari, hatto ish jadvaligacha, arizada ko‘rsatilgan ma’lumotlarga mos kelishi kerak. Ish haqi va ijtimoiy kafolatlarga oid shartlarni o‘zgartirish imkoniyati nazarda tutilgan.
Ishchining o‘zi uchun bu mehnat munosabatlarining oldindan kelishilgan shartlarga yanada qat’iy bog‘lanishini anglatadi. Bir kompaniyada ishlash uchun rasmiylashtirilgan hujjatlar boshqa kompaniyada yoki boshqa mintaqada ham avtomatik ravishda ishlash imkonini beradi, deb hisoblash mumkin emas. Shu bilan birga, gazetada ish beruvchini almashtirishning batafsil tartibi ochib berilmagan. Shu sababli bunday almashtirish butunlay taqiqlanadi, deb aytishga asos yo‘q.
Ish beruvchilar zimmasiga qo‘shimcha xarajatlar ham yuklanishi rejalashtirilmoqda. Gazetada bayon qilingan loyiha variantiga ko‘ra, ular ishchilarning genom ro‘yxatidan o‘tkazilishi — DNK ma’lumotlarini hisobga olish jarayoni uchun haq to‘lashi va deportatsiya zarurati tug‘ilgan taqdirda, davlatning bu bilan bog‘liq xarajatlarini qoplashi kerak bo‘ladi. 15 nafardan ortiq xorijiy ishchini jalb qilgan ish beruvchilar mehnat shartnomasi amal qiladigan muddat davomida ularni turar joy bilan ta’minlashi shart bo‘ladi. Jismoniy shaxslar uchun esa ko‘pi bilan besh nafar migrantni yollash cheklovi nazarda tutilgan.
Xorijiy ishchilar yangi tizimda ro‘yxatdan o‘tishi, uch yil muddatga beriladigan identifikatsiya kartasini olishi va tibbiy ko‘rikdan o‘tishi kerak bo‘ladi. Ro‘yxatga olish jarayonlari davomida ularni «migratsiya mehmonxonalari»ga joylashtirish rejalashtirilmoqda. «Kommersant’» ma’lumotlariga ko‘ra, avvalroq muhokama qilingan migratsiya xablaridan farqli ravishda, bu g‘oya yangi turar joy infratuzilmasini qurishni nazarda tutmaydi. Shu bilan birga, kartaning uch yillik amal qilish muddatini mehnat shartnomasi muddati bilan adashtirmaslik kerak: loyihada bular turli tushunchalar hisoblanadi.
Ayrim jarayonlar uchun alohida to‘lov undirish rejalashtirilmoqda. Gazeta yozishicha, reyestrga kiritish vizasiz tartibda keladigan ishchilar uchun 3 ming rubl, viza talab qilinadigan ishchilar uchun esa 8 ming rubl bo‘lishi kerak. Viza maqsadini o‘zgartirish uchun 30 ming rubl, ishlash mintaqasini o‘zgartirish uchun 10 ming rubl to‘lov belgilanishi ko‘zda tutilgan.
Loyihada ko‘rsatilgan oyiga 1200 rubl miqdoridagi to‘lovni ham arzon patent yoki barcha xarajatlarning yakuniy summasi deb qabul qilmaslik lozim. «Kommersant’» bu raqamni jismoniy shaxslar daromad solig‘i — JSHDS bo‘yicha bazaviy belgilangan avans to‘lovi sifatida keltirgan. Amaldagi patent tizimida bazaviy 1200 rubl federal va mintaqaviy koeffitsiyentlarga ko‘paytiriladi. Bu haqda Rossiya Federal soliq xizmati eslatgan. Masalan, Leningrad viloyatida 2026 yilda oylik yakuniy to‘lov 8 ming rublni tashkil etadi. Bu amaldagi hisob-kitobga misol bo‘lib, kelajakdagi orgnabor tizimida ishtirok etish narxi emas.
O‘zgarishlar tajriba boshlangunga qadar Rossiyada ishlab yurgan xorijliklarga ham ta’sir qilishi mumkin. «Kommersant’» ma’lumotlariga ko‘ra, loyihada ularga yangi reyestrdan o‘tish va zarur ma’lumotlarni kiritish uchun olti oy vaqt ajratish ko‘zda tutilgan. Talabni bajarmaslik uchun deportatsiya chorasi ham nazarda tutilgan. Biroq, bu o‘tish muddati gazetada xabar chiqqan kundan emas, tizim ishga tushirilishi kutilgan vaqtdan hisoblanadi. Hozircha amaldagi ishchilar o‘z maqomini qaysi yakuniy sanagacha qayta rasmiylashtirishi kerakligi ham aniq emas.
Mehnat migratsiyasi bo‘yicha ekspert Vadim Kojenov gazetadagi suhbatda mamlakatda mavjud ishchilarni qisqa muddatda ro‘yxatga olish imkoniyatiga shubha bildirgan. Uning fikricha, tizimni ishga tushirish yana kechiktirilishi mumkin: olti oy ichida barcha ishchilar haqidagi ma’lumotlarni kiritish va texnik uzilishlarning oldini olish qiyin bo‘ladi. Nashr manbasining aytishicha, Rossiya Ichki ishlar vazirligi hozircha bunday hisobni yuritish uchun axborot tizimining prototipini taqdim etmagan.
Migrantlar uchun hozirgi amaliy xulosa — kelajakdagi islohot muhokamasini o‘z hujjatlariga oid amaldagi talablar o‘zgarishi bilan adashtirmaslik lozim. Orgnaborning kechiktirilishi haqidagi xabar patent bo‘yicha majburiy to‘lovlarni to‘xtatish yoki zarur hujjatlarni rasmiylashtirishni ortga surish uchun asos bo‘lmaydi. 2027 yilda Rossiyaga ishlash uchun borishni rejalashtirayotganlar ish beruvchining va’dalari bilangina cheklanmasdan, rasman tasdiqlangan qoidalarni — ular bormoqchi bo‘lgan mintaqa tajribada ishtirok etishini, fuqaroligiga qarab qanday talablar belgilanishini va eski tartibdan yangi tizimga o‘tish qanday amalga oshirilishini tekshirmoqlari lozim.
